İnsan ve hayvanlarda hastalık yapma yeteneğinde olan virüs, bakteri vb. mikropların hastalık yapma özelliklerinden arındırılarak ya da bazı mikropların salgıladığı toksinlerin etkileri ortadan kaldırılarak geliştirilen biyolojik ürünlere aşı denir. Aşı, insanları hastalıklardan ve hastalıkların neden olduğu sonuçlardan koruyabilmek için sağlam ve risk altındaki kişilere uygulanır. Vücut bu şekli ile kendisine zarar vermeyen mikrop ya da toksinleri tanır ve onlara karşı bir savunma geliştirir. Böylece gerçek mikropla karşılaşıldığında önceden geliştirilmiş savunma sistemi ile savaşır ve kişi hastalığa yakalanmaz. Bu kişi artık o hastalığa karşı bağışıktır. Oluşan bağışıklama genellikle ömür boyu vücutta kalır ve hastalık etkeni ile karşılaşınca onu etkisiz kılmak için savaşır.

Bağışıklama, aşıyla önlenebilir hastalıkların ve ölümlerin önlenmesi açısından en önemli toplum sağlığı müdahaleleri arasında yer almaktadır. Aşılanarak bağışık hale gelmiş bireylerin oluşturduğu toplumlarda hastalıklar, salgınlar görülmez. 

Aşılar son derece güvenilir biyolojik ürünlerdir. Üretim ve dağıtım aşamalarında çok sıkı kontrolden geçmektedirler. Ülkemizde kullanılan tüm aşılar Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından kabul görmüş veya Avrupa İlaç Ajansı (EMA), ABD Gıda ve İlaç Ajansı (FDA) gibi otoritelerce ya da T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış, İyi Üretim Prosedürleri (GMP) kurallarına uygun üretilmiş aşılardır. Üretilen her bir seri için gerek üretici gerek üretilen ülke resmi makamlarınca ayrıntılı analiz ve testler yapılmaktadır. Tüm aşı ve anti-serumlar T.C. Sağlık Bakanlığı bünyesindeki TİTCK-Analiz ve Kontrol Laboratuvarları Dairesi Başkanlığı tarafından gerekli analizlerden geçmiş ve güvenilirdir. Analizden geçmeyen aşılar iade edilmekte ve yerine başka bir seriden aşı istenmektedir.

Aşılar üretici firmadan alınıp aşılanacak kişiye uygulanana kadar tüm sağlık kuruluşlarında soğuk zincir sistemi içerisinde uygun ısı aralığında korunmakta ve sistem Aşı Takip Sistemi (ATS) ile sürekli izlenmektedir.

Aşılar, bağışıklık gelişmesini sağlayan ve antijen olarak isimlendirilen maddeleri, çok az miktarlarda da aşının yapımında, güvenli ve etkili olmasında rol alan maddeleri içerirler. Aşılar, antijen yanında adjuvan, stabilizatör ve koruyucu maddeleri de ihtiva etmektedir. Bakanlığımızca temin edilip kullanılan aşıların içinde domuz ürünü ve türevleri bulunmamaktadır.

Adjuvan diye adlandırılan ek maddeler aşıların etkinliğini artırmak üzere bakteri ve virüs bileşenleri yanında kullanılan maddelerdir. Stabilizatörler ise, aşılar uygulanıncaya kadar stabilitesini korumak üzere aşı flakonlarına ilave edilen maddelerdir. Ayrıca, mikrobiyolojik bulaşmayı engellemek üzere koruyucu olarak adlandırılan ilave maddeler aşı flakonlarına eklenmektedir. Bilimsel araştırmalara göre adjuvanların, koruyucuların ve stabilizatörlerin direkt olarak ilişkili olduğu bir hastalık veya kanıtlanmış bir yan etkisi bulunmamaktadır.

Aşıların hazırlanmasında kullanılan antijenlerin sınıflandırılmasına dayanılarak isimlendirilen pek çok aşı tipi vardır. Aşıların hazırlanmasında kullanılan antijenlere göre aşılar sınıflandırılmaktadır.

Kronik hastalıklar ve bağışıklık sisteminin yetersizliği gibi bazı hastalıkları bulunan kişilerde; aşı ile önlenebilir hastalıkların ortaya çıkması, bu hastalıkların daha uzun sürmesi, hastaneye yatış gerektirmesi veya ölümcül seyretme olasılıkları daha yüksektir. Aşı ile önlenebilir hastalıkların riskinin yüksek olduğu bu hastalıklar aşağıda verilmiştir. Bu gruptaki kişilere aşı uygulamaları ücretsiz olarak sağlık kuruluşlarında yapılmaktadır. 

1- Pnömokok aşısı uygulaması önerilen hastalıklar:

• Kronik kalp hastalığı (özellikle siyanotik konjenital kalp hastalığı ve kalp yetmezliği)
• Kronik akciğer hastalığı (astım hastaları dâhil)
• Kronik böbrek yetmezliği 
• Kronik karaciğer hastalığı 
• Diabetes mellitus 
• BOS kaçağı
• Kohlear implant
• Orak hücreli anemi ve diğer hemoglobinopatiler 
• Fonksiyonel ya da anatomik aspleni, (dalağın bulunmaması)
• HIV enfeksiyonu
• Nefrotik sendromu içeren immün sistemi baskılanmış kişiler,
• Radyasyon tedavisi ya da bağışıklık sistemini baskılayıcı tedavi verilen hastalıklar, 
• Doğuştan ya da sonradan ortaya çıkan bağışıklık sistemi yetmezlikleri
• Hodgkin hastalığı ve kötü huylu kanserler, lenfoma, lösemi, yaygın kanserler, 
• Solid organ nakli
• Hematopoetik kök hücre alıcıları
• Multiple miyelom
• Alkolizm

2- Hepatit A Aşısı uygulaması önerilen hastalıklar/durumlar:

• Kronik karaciğer hastalığı 
• Kronik Hepatit B enfeksiyonu
• Kronik Hepatit C enfeksiyonu 
• HIV/AIDS
• Pıhtılaşma bozukluğu olanlar
• Solid organ ve kemik iliği nakli adayları ve alıcıları
• Eşcinsel/biseksüel erkekler
• Kanalizasyon işçileri

3- Hepatit B aşısı uygulaması önerilen hastalıklar/durumlar:

• Hemodiyaliz hastaları 
• Solid organ ve kemik iliği nakli adayları ve alıcıları,
• Sık kan ve kan ürünü kullanmak zorunda kalan kişiler 
• Madde bağımlıları 
• Hepatit B taşıyıcılarının aile içi temaslılardan aşısız olanlar 
• Çok sayıda cinsel partneri olan ve para karşılığı cinsel ilişkide bulunan kişiler
• Eşcinsel/biseksüel erkekler
• Hepatit B dışında kronik karaciğer hastalığı olan kişiler
• Cezaevlerinde ve ıslahevlerinde bulunan hükümlüler ve çalışanlar
• Berberler-kuaförler, manikür-pedikürcüler, 
• Piercing, kalıcı dövme yaptırmayı planlayan kişiler 
• Zihinsel engelli bakımevlerinde bulunan kişiler,  
• Yetiştirme yurtlarında bulunan kişiler, 
• Güvenlik personeli (asker, polis vb. arasında kan ve hasta çıkartıları ile temas riski yüksek olanlar) 
• Kazalarda ve afetlerde ilk yardım uygulayan kişiler
• Bu risk gruplarının dışında, hekimin yüksek risk nedeniyle aşı uygulanmasını uygun bulduğu kişilere sağlık kuruluşlarında aşı uygulaması yapılmalıdır.

4- Kızamık- Kızamıkçık- Kabakulak (KKK) aşısı uygulaması önerilen hastalıklar:

• Hematopoetik kök hücre alıcısı olan bireyler
• HIV/AIDS hastaları
• Solid organ nakli planlanan kişiler

5- Hib Aşısı uygulaması önerilen hastalıklar:

• Splenektomi/aspleni (dalağın bulunmaması)
• Orak hücreli anemi
• HIV enfeksiyonu
• BOS kaçağı
• Bazı immunglobulin yetmezlikleri
• Kompleman yetmezliği
• Kök hücre nakli 
• Kemoterapi ya da radyoterapi alanlar

6- Suçiçeği aşısı uygulaması önerilen hastalıklar:

• Akut lenfoblastik lösemi hastaları 
• Hematopoetik kök hücre alıcısı olan bireyler
• Altta yatan hastalığı nedeni ile immünmodülatör (anti-TNF’ler gibi) tedavi kullanacak olan kişiler
• Solid organ nakli olan kişiler

 7-  İnaktif Çocuk Felci aşısı (İPA) uygulaması önerilen hastalıklar:

• Hematopoetik kök hücre nakli yapılan kişiler

8- Meningokok aşısı uygulaması önerilen hastalıklar:

• Kompleman yetmezliği 
• Splenektomi (dalağın alınması) planlananlar ve uygulananlar
• Orak hücreli anemisi olanlar 
• Kronik inflamatuar hastalığı nedeni ile immünmodülatör tedavi kullananlar 
• BOS kaçağı olanlar
• Eculizumab kullanımı
• Hac Umre ziyaretinde bulunacaklar.